استراتژی های ترید

اندیکاتور مکدی

همتی 27 آبان 1405 زمان مطالعه: 13 دقیقه

اندیکاتور MACD یا میانگین متحرک همگرا/واگرا یکی از محبوب‌ترین ابزارهای تحلیل تکنیکال است که در دهه ۱۹۷۰ توسط جرالد اپل معرفی شد. این اندیکاتور با تفاضل دو میانگین متحرک نمایی ساخته می‌شود و سه بخش اصلی دارد: خط MACD، خط سیگنال و هیستوگرام. در این مقاله با دو نسخه کلاسیک و جدید، سیگنال‌های کراس، واگرایی و فیلتر خط صفر آشنا می‌شوید، چند استراتژی کاربردی را بررسی می‌کنید و MACD را با RSI مقایسه می‌کنید.

فهرست عناوین این مقاله

اندیکاتور مکدی MACD یکی از پرکاربردترین ابزارهای تحلیل تکنیکال در بازارهای مالی است. اگر با تحلیل نمودار آشنا باشید حتماً نام مکدی را شنیده‌اید. در این مقاله، اندیکاتور MACD را از صفر تا کاربرد عملی توضیح می‌دهیم تا هم مبتدی‌ها بتوانند آن را بفهمند و هم معامله‌گران با تجربه نکات تکمیلی را پیدا کنند.

MACD چیست و از کجا آمده است

اندیکاتور مکدی MACD مخفف Moving Average Convergence Divergence و در فارسی به «میانگین متحرک همگرا/واگرا» ترجمه می‌شود. طراح این اندیکاتور آقای جرالد اپل (Gerald Appel) است که در دهه ۱۹۷۰ میلادی آن را معرفی کرد. مکدی در دسته اسیلاتورها قرار می‌گیرد، یعنی تغییرات سرعت و قدرت حرکت قیمت را اندازه می‌گیرد.

نکته جالب این است که MACD از میانگین متحرک، که خودش یکی از محبوب‌ترین ابزارهاست، استفاده می‌کند. به همین دلیل فرمول آن پیچیده نیست و بیشتر محبوبیتش به سادگی و کیفیت سیگنال‌هایش برمی‌گردد.

معرفی MACD و دو نسخه آن

اندیکاتور MACD در دو نسخه عرضه می‌شود:

  1. نسخه کلاسیک: شامل سه بخش است: خط MACD، خط سیگنال و هیستوگرام (میله‌های عمودی).
  2. نسخه جدید: فقط شامل خط سیگنال و هیستوگرام است. بیشتر پلتفرم‌های معاملاتی امروزی از همین نسخه استفاده می‌کنند.

تفاوت این دو نسخه بیشتر ظاهری است و رفتار و منطق سیگنال‌ها در هر دو یکسان است. این اسیلاتور در محدوده ثابتی مثل صفر تا صد نوسان نمی‌کند، بنابراین نمی‌توان برای آن یک دامنه ثابت رسم کرد. این ویژگی با RSI تفاوت اصلی دارد که در ادامه مقایسه‌اش می‌کنیم.

نکته مهم درباره نمایش MACD در پلتفرم‌ها

در بسیاری از پلتفرم‌ها، از جمله متاتریدر ۴، نحوه نمایش MACD با نسخه کلاسیک تفاوت دارد. در نسخه کلاسیک معمولاً دو خط MACD و Signal به‌همراه هیستوگرام نمایش داده می‌شود؛ اما در متاتریدر ۴، خط MACD اغلب به‌صورت میله‌های هیستوگرام نمایش داده می‌شود و خط Signal به‌صورت یک خط روی آن قرار می‌گیرد.

بنابراین، تفاوت مشاهده‌شده در ظاهر اندیکاتور لزوماً به معنی وجود یک اندیکاتور کاملاً متفاوت نیست و بیشتر به روش نمایش پلتفرم مربوط می‌شود. معامله‌گر باید قبل از تحلیل، بداند خطوط و میله‌های نمایش‌داده‌شده دقیقاً نماینده کدام اجزای MACD هستند.

اجزای اندیکاتور MACD (نسخه کلاسیک) 0 ▲ بالای صفر: خریداران قوی‌تر ▼ پایین صفر: فروشندگان قوی‌تر کراس نزولی (سیگنال فروش) خط MACD خط سیگنال هیستوگرام

تنظیمات پیش‌فرض MACD

برای تنظیم MACD سه پارامتر وجود دارد:

  • Fast EMA = 12 (میانگین متحرک نمایی کوتاه‌مدت)
  • Slow EMA = 26 (میانگین متحرک نمایی بلندمدت)
  • Signal EMA = 9 (خط سیگنال)

با تغییر این اعداد می‌توانید ظاهر مکدی را کم‌نوسان یا پرنوسان کنید. اما اگر تازه شروع کرده‌اید، توصیه می‌شود از مقادیر پیش‌فرض استفاده کنید و با تجربه بیشتر، تنظیمات دلخواه خود را پیدا کنید.

در فرمول استاندارد، خط MACD از تفاضل EMA سریع و EMA کند به دست می‌آید:

MACD = EMA(12) − EMA(26)

سپس خط سیگنال از میانگین متحرک نمایی ۹ دوره‌ای خط MACD محاسبه می‌شود:

Signal = EMA(9) از خط MACD

هیستوگرام نیز اختلاف بین خط MACD و خط سیگنال است:

Histogram = MACD − Signal

تغییر این پارامترها باعث تغییر سرعت واکنش اندیکاتور می‌شود. تنظیمات سریع‌تر، سیگنال‌های زودتر اما پرنویزتر ایجاد می‌کنند و تنظیمات کندتر، سیگنال‌های دیرتر اما معمولاً آرام‌تر تولید می‌کنند.

تایم‌فریم مناسب برای MACD

اعتبار سیگنال MACD فقط به عدد تایم‌فریم وابسته نیست. کیفیت روند، نقدشوندگی بازار، میزان نوسان و دارایی مورد معامله نیز اهمیت دارند. تایم‌فریم‌های بالاتر معمولاً نویز کمتری دارند، اما سیگنال‌ها دیرتر صادر می‌شوند.

یک روش کاربردی این است که جهت کلی در تایم‌فریم بالاتر بررسی شود و نقطه ورود در تایم‌فریم پایین‌تر جست‌وجو شود. برای مثال، معامله‌گر می‌تواند روند را در نمودار روزانه یا چهار ساعته بررسی کند و سپس در نمودار یک ساعته یا پانزده‌دقیقه‌ای منتظر نقطه ورود مناسب بماند. این روش تضمین‌کننده موفقیت نیست، اما می‌تواند ورودهای خلاف روند بزرگ‌تر را کاهش دهد.

ویژگی‌های MACD

مکدی یک اسیلاتور است، اما از نظر ماهیت بیشتر یک شاخص دنباله‌رو روند (Trend-following) محسوب می‌شود. چون بر پایه میانگین‌های متحرک ساخته شده، کمی با تأخیر حرکت قیمت را دنبال می‌کند، ولی نسبت به خود میانگین‌های متحرک سریع‌تر واکنش نشان می‌دهد. این ویژگی باعث می‌شود سیگنال‌ها زودتر از میانگین‌های ساده دیده شوند، اما همین سرعت می‌تواند سیگنال‌های کاذب هم ایجاد کند.

مکدی با اغلب روش‌های تحلیل تکنیکال سازگار است و به دلیل نوسان حول خط صفر، بررسی رفتار آن در کنار قیمت سیگنال‌های خوبی می‌دهد.

سیگنال‌های MACD

مفهوم هیستوگرام چیست، فاصله بین خط MACD و خط سیگنال را نشان می‌دهد. وقتی میله‌های هیستوگرام در حال بزرگ‌تر شدن هستند، مومنتوم حرکت در حال افزایش است؛ و وقتی میله‌ها کوچک‌تر می‌شوند، ممکن است قدرت حرکت در حال کاهش باشد.

با این حال، کوچک‌شدن هیستوگرام به‌تنهایی به معنی برگشت قطعی قیمت نیست. این وضعیت فقط می‌تواند هشدار کاهش مومنتوم باشد و بهتر است با ساختار قیمت، حمایت و مقاومت یا شکست خط روند تأیید شود.

۱. کراس (تقاطع)

کراس رایج‌ترین سیگنال MACD است:

  • در نسخه کلاسیک: اگر خط MACD از پایین خط سیگنال را قطع کند، سیگنال خرید است و اگر از بالا خط سیگنال را قطع کند، سیگنال فروش است.
  • در نسخه جدید: خط MACD وجود ندارد. وقتی هیستوگرام از پایین به بالای خط سیگنال عبور کند، سیگنال خرید و وقتی از بالا به پایین عبور کند، سیگنال فروش شناخته می‌شود.

کراس MACD بهتر است پس از بسته‌شدن کندل بررسی شود؛ زیرا در طول تشکیل کندل، خطوط MACD ممکن است چند بار یکدیگر را قطع کنند و دوباره برگردند. تصمیم‌گیری بر اساس کراس تأییدنشده می‌تواند باعث ورود زودهنگام شود.

همچنین، کراس به‌تنهایی نشانه کافی برای ورود نیست. شیب روند، ساختار سقف‌ها و کف‌ها، وضعیت بازار از نظر روند یا نوسان و فاصله قیمت تا حمایت و مقاومت باید در کنار آن بررسی شود.

کراسی که فاصله مناسبی از خط صفر داشته باشد معتبرتر است.

بررسی اعتبار کراس‌های MACD نسبت به خط صفر 0 کراس صعودی (معتبر) بالای خط صفر / فیلتر صعودی پایین خط صفر / فیلتر نزولی کراس نزولی (معتبر) کراس نزدیک خط صفر (اعتبار کمتر و پرنوسان) خط MACD خط سیگنال 💡 استفاده از خط صفر به عنوان فیلتر: کراس‌های رخ داده در نواحی دورتر از خط صفر (بالا یا پایین) سیگنال‌های قابل‌اتکاتری ارائه می‌دهند.

۲. واگرایی (Divergence)

واگرایی یکی از جذاب‌ترین کاربردهای MACD است و برای پیش‌بینی تغییر جهت بازار استفاده می‌شود. سه نوع رایج دارد:

  • واگرایی معمولی RD-: قیمت قله بالاتر می‌سازد، اما MACD قله پایین‌تر. این نشانه ضعف صعود است.
  • واگرایی معمولی RD+: قیمت کف پایین‌تر می‌سازد، اما MACD کف بالاتر. این نشانه ضعف نزول است.
  • واگرایی مخفی: واگرایی بین هیستوگرام و قیمت که معمولاً زودتر از کراس خط‌ها دیده می‌شود.
واگرایی (Divergence) در MACD واگرایی منفی (نزولی) قیمت قله بالاتر، MACD قله پایین‌تر قیمت: خط سفید | MACD: خط قرمز نشانه ضعف صعود و احتمال ریزش واگرایی مثبت (صعودی) قیمت کف پایین‌تر، MACD کف بالاتر قیمت: خط سفید | MACD: خط قرمز نشانه ضعف نزول و احتمال صعود

واگرایی معمولاً هشدار کاهش قدرت روند است، نه سیگنال قطعی برای ورود معکوس. ممکن است قیمت پس از تشکیل واگرایی، مدتی در همان جهت قبلی حرکت کند یا حتی چندین سقف و کف جدید بسازد.

برای کاهش سیگنال‌های اشتباه، بهتر است واگرایی با یکی از موارد زیر تأیید شود:

  • شکست خط روند؛
  • شکست آخرین کف یا سقف مهم؛
  • تشکیل الگوی بازگشتی معتبر؛
  • عبور قیمت از حمایت یا مقاومت؛
  • کراس MACD در جهت مورد انتظار.

در مقایسه واگرایی، نقاط متناظر و مهم قیمت را انتخاب کنید. مقایسه دو نقطه بسیار نزدیک یا استفاده از نقاطی که فقط به دلیل نوسان‌های کوچک ایجاد شده‌اند، می‌تواند واگرایی کاذب ایجاد کند.

واگرایی معمولی و مخفی

واگرایی معمولی معمولاً برای هشدار احتمال تغییر روند استفاده می‌شود:

  • در واگرایی معمولی صعودی، قیمت کف پایین‌تر و MACD کف بالاتر می‌سازد؛
  • در واگرایی معمولی نزولی، قیمت سقف بالاتر و MACD سقف پایین‌تر می‌سازد.

واگرایی مخفی بیشتر برای شناسایی احتمال ادامه روند کاربرد دارد:

  • در واگرایی مخفی صعودی، قیمت کف بالاتری می‌سازد، اما MACD کف پایین‌تری تشکیل می‌دهد؛
  • در واگرایی مخفی نزولی، قیمت سقف پایین‌تری می‌سازد، اما MACD سقف بالاتری ایجاد می‌کند.

واگرایی مخفی نیز مانند واگرایی معمولی باید با ساختار روند و رفتار قیمت تأیید شود.

۳. فیلتر خط صفر (Zone)

اگر MACD بالای خط صفر باشد، قدرت خریداران بیشتر است. اگر پایین خط صفر باشد، قدرت فروشندگان غالب است. این فیلتر را می‌توان با سایر ابزارها ترکیب کرد. برای مثال، اگر سیگنال خرید کندل استیک دیدید، بررسی کنید MACD بالای صفر است یا نه. اگر بالای صفر بود، سیگنال کندل تأیید بیشتری دارد.

وقتی MACD پایین‌تر از خط سیگنال باشد، یعنی فروشندگان قوی‌ترند. معامله‌گر می‌تواند بر اساس تحلیل‌های دیگرش فروش کند یا اصلاً وارد بازار نشود.

قرارگرفتن MACD بالای خط صفر، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که خریداران حتماً کنترل بازار را در اختیار دارند. این وضعیت فقط نشان می‌دهد EMA کوتاه‌مدت نسبت به EMA بلندمدت در موقعیت بالاتری قرار دارد.

بنابراین، خط صفر باید به‌عنوان یک فیلتر جهت روند استفاده شود، نه دلیل مستقل برای خرید یا فروش. در بازار رنج، MACD می‌تواند بارها اطراف خط صفر حرکت کند و سیگنال‌های متوالی و کم‌اعتبار ایجاد کند.

استراتژی‌های کاربردی با MACD

استراتژی ۱: کراس با فیلتر خط صفر

  • شرط خرید: MACD از پایین خط سیگنال را قطع کند و هر دو بالای خط صفر باشند.
  • شرط فروش: MACD از بالا خط سیگنال را قطع کند و هر دو زیر خط صفر باشند.
  • مثال: روی نمودار طلا در تایم‌فریم ۴ ساعته، کراس صعودی زیر صفر را نادیده بگیرید و فقط کراس بالای صفر را معتبر بدانید.

قوانین تکمیلی استراتژی

پیش از ورود، معامله‌گر باید موارد زیر را مشخص کند:

  • ورود پس از بسته‌شدن کندل تأیید؛
  • حد ضرر در پشت آخرین کف یا سقف معتبر، یا بر اساس میزان نوسان بازار؛
  • حد سود بر اساس نسبت ریسک به بازده یا حمایت و مقاومت بعدی؛
  • خروج زودتر در صورت تشکیل سیگنال معکوس معتبر یا ازبین‌رفتن ساختار روند؛
  • خودداری از ورود زمانی که قیمت مستقیماً در نزدیکی یک حمایت یا مقاومت مهم قرار دارد.

فاصله کراس از خط صفر به‌تنهایی معیار کافی نیست. اگر کراس پس از یک حرکت بسیار طولانی و نزدیک مقاومت یا حمایت مهم رخ دهد، احتمال ادامه‌ندادن حرکت باید جدی‌تر بررسی شود.

استراتژی ۲: واگرایی همراه با تأیید قیمت

  • وقت واگرایی منفی دیدید، منتظر شکست یک حمایت یا کف مهم قیمت بمانید.
  • مثال: قیمت قله جدید زده، اما MACD قله پایین‌تری ساخته است. بعد از شکستن آخرین کف کوچک، ورود فروش را در نظر بگیرید.

استراتژی ۳: ترکیب MACD با RSI

  • MACD روند و جهت را نشان می‌دهد و RSI وضعیت اشباع خرید یا فروش را.
  • مثال: کراس صعودی MACD همراه با خروج RSI از ناحیه ۳۰ به بالا، سیگنال خرید قوی‌تری است.

توجه: هیچ استراتژی‌ای بدون مدیریت ریسک و حد ضرر، پایدار نیست.

مقایسه MACD با RSI

RSI (شاخص قدرت نسبی) پرکاربردترین اسیلاتور دیگر است. جدول زیر تفاوت‌های اصلی این دو را نشان می‌دهد:

(یا بلافاصله پس از آن قرار دهید):

ویژگیMACD (میانگین متحرک همگرا/واگرا)RSI (شاخص قدرت نسبی)
ماهیت اصلیاسیلاتور مومنتوم و شاخص دنباله‌رو روند (Trend-following)اسیلاتور مومنتوم خالص
ساختار فرمولتفاضل دو میانگین متحرک نمایی (EMA 12 و EMA 26)نسبت میانگین سودهای قیمت به میانگین زیان‌ها در یک بازه (معمولاً ۱۴ دوره‌ای)
محدوده نوساننامحدود (حول خط صفر نوسان می‌کند و سقف و کف ثابتی ندارد)محدود بین عدد ۰ تا ۱۰۰
سطوح کلیدی و مهمخط صفر (محدوده تعادل روند) و خط سیگنالخط‌های ۷۰ (اشباع خرید) و ۳۰ (اشباع فروش)
سیگنال‌های اصلیتقاطع خطوط/هیستوگرام، واگرایی‌ها و عبور از خط صفرواگرایی‌ها، کراس خط میانی ۵۰ و خروج از نواحی اشباع
بهترین کاربردتشخیص جهت روند، تغییر مومنتوم و شتاب حرکت قیمتسنجش قدرت حرکت و شناسایی نواحی احتمالی اشباع خرید/فروش
رفتار در بازار رونددارعملکرد بسیار خوب و قابل اتکاممکن است مدت زیادی در نواحی اشباع (بالای ۷۰ یا زیر ۳۰) باقی بماند
رفتار در بازار رنج (سایدوی)تولید سیگنال‌های کاذب (کراس‌های پی‌درپی) متعددواکنش نسبتاً بهتری به محدوده‌های اشباع و برگشت از مرزها دارد
میزان تأخیر سیگنالبه‌دلیل ساختار میانگین متحرکی، دارای تأخیر ذاتی استبسته به تنظیمات و حرکت قیمت، گاهی سریع‌تر به تغییرات مومنتوم واکنش نشان می‌دهد

هیچ‌یک از MACD و RSI به‌تنهایی برتری مطلق ندارد. انتخاب بین آن‌ها باید بر اساس نوع بازار، سبک معامله، تایم‌فریم و قوانین مدیریت ریسک انجام شود. استفاده هم‌زمان از هر دو اندیکاتور نیز همیشه به معنی تأیید مستقل نیست؛ زیرا هر دو از اطلاعات گذشته قیمت استفاده می‌کنند و ممکن است سیگنال‌های مشابهی تولید کنند.

نقش MACD در روندهای قوی (حمایت و مقاومت دینامیک)

رفتار MACD در روندهای قوی (حمایت و مقاومت پویا) 0 📈 روند صعودی قوی ناحیه حمایت پویا 0 📉 روند نزولی قوی ناحیه مقاومت پویا خط MACD خط سیگنال 💡 سطح عددی ثابتی برای حمایت یا مقاومت MACD وجود ندارد؛ این نواحی به نماد، تایم‌فریم و شدت روند بستگی دارند.

در بازارهایی که روند پرقدرتی شکل می‌گیرد، رفتار اندیکاتورها دستخوش تغییر می‌شود. درست همان‌طور که در اندیکاتور RSI در یک روند صعودی قوی منتظر رسیدن قیمت به محدوده‌ی اشباع فروش نمی‌مانیم و سطوح میانی (مثل ناحیه ۵۰) نقش حمایت را بازی می‌کنند، در MACD نیز شاهد رفتار مشابهی هستیم:

  • در روند صعودی قوی: خطوط MACD معمولاً در محدوده مثبت باقی می‌مانند. قیمت یا اندیکاتور در زمان اصلاح (Pullback)، به‌جای ریزش عمیق، در نزدیکی خط صفر یا سطوح مثبتِ بالاتر حمایت شده و دوباره رو به بالا برمی‌گردد. این ناحیه در روند صعودی به عنوان یک حمایت دینامیک (پویا) عمل می‌کند.
  • در روند نزولی قوی: خطوط MACD در محدوده منفی باقی می‌مانند و برگشت‌های رو به پایین آن‌ها در زیر خط صفر یا نواحی منفی، به عنوان یک مقاومت دینامیک عمل می‌کند.
  • نکته بسیار مهم: دقیقاً مشابه RSI، هیچ سطح عددی ثابتی را نمی‌توان به عنوان مقدار دقیق این حمایت یا مقاومت در نظر گرفت؛ چرا که میزان نفوذ خطوط و بازگشت آن‌ها به شدت روند، نوع نماد (ارز دیجیتال، جفت‌ارز و…) و تایم‌فریم بستگی دارد و باید روی سابقه هر چارت به صورت چشمی یا تجربی شناسایی شود.

مزایا و معایب MACD

مزایا: سادگی، سازگاری با ابزارهای دیگر، نمایش قدرت روند و تشخیص واگرایی.

معایب: در بازارهای رنج (بدون روند) سیگنال‌های کاذب زیادی می‌دهد و چون بر پایه میانگین‌های متحرک است، همیشه کمی با تأخیر عمل می‌کند. اگر سیگنال‌ها را بدون تأیید دیگر استفاده کنید، ممکن است زیان‌های زیادی متحمل شوید.

مدیریت ریسک در معاملات مبتنی بر MACD

حتی سیگنال‌های واضح MACD نیز ممکن است اشتباه باشند. بنابراین، حجم معامله باید بر اساس فاصله حد ضرر و مقدار ریسک قابل‌قبول تعیین شود، نه صرفاً بر اساس قدرت ظاهری سیگنال.

بهتر است پیش از اجرای استراتژی، قوانین آن روی داده‌های تاریخی و سپس در حساب آزمایشی بررسی شود. در این بررسی باید تعداد معاملات، درصد معاملات موفق، میانگین سود و زیان، بیشترین افت سرمایه و عملکرد استراتژی در بازارهای رونددار و رنج جداگانه ثبت شود.

محدودیت‌های مهم MACD

MACD بر اساس قیمت‌های گذشته محاسبه می‌شود و نمی‌تواند آینده بازار را با قطعیت پیش‌بینی کند. مهم‌ترین محدودیت‌های آن عبارت‌اند از:

  • تأخیر نسبت به حرکت اولیه قیمت؛
  • تولید سیگنال‌های کاذب در بازارهای رنج؛
  • وابستگی نتیجه به تنظیمات و تایم‌فریم؛
  • عملکرد متفاوت در دارایی‌ها و شرایط نوسانی مختلف؛
  • احتمال تغییر موقت سیگنال در زمان تشکیل کندل؛
  • ناکافی‌بودن برای تعیین نقطه ورود، حد ضرر و حد سود بدون تحلیل قیمت.

به همین دلیل، MACD بهتر است به‌عنوان بخشی از یک سیستم معاملاتی استفاده شود، نه تنها معیار تصمیم‌گیری.

جمع‌بندی و توصیه نویسنده

اندیکاتور MACD ابزاری ساده، محبوب و کاربردی است که هم روند و هم تغییر مومنتوم را نشان می‌دهد. نکات کلیدی این مقاله:

  1. MACD را در برنامه معاملاتی خود قرار دهید، اما فقط به یک سیگنال بسنده نکنید.
  2. با توجه به ماهیت دنباله‌رو آن، عجله نکنید و منتظر تأیید قیمت یا ابزار دیگر بمانید.
  3. ترکیب MACD با RSI، حمایت و مقاومت یا الگوهای کندل استیک اعتبار سیگنال‌ها را بالاتر می‌برد.

توصیه من: قبل از استفاده واقعی، استراتژی خود را روی داده‌های تاریخی یا حساب دمو تست کنید و یک یادداشت معاملاتی نگه دارید تا بتوانید نتیجه هر سیگنال را بررسی کنید.

توجه:

هر روش معاملاتی بدون در نظر گرفتن مدیریت سرمایه قطعاً با شکست مواجه خواهد شد.

مطالب عنوان‌شده جهت آشنایی است و به هیچ عنوان پیشنهاد انجام معامله یا سرمایه‌گذاری نمی‌باشد.

بازارهای مالی بسیار پرریسک هستند و احتمال از دست دادن سرمایه وجود دارد.

اشتراک‌گذاری این تحلیل با دیگر تریدرها:

همتی

بنیان‌گذار LikeTrader

تحلیل‌گر ارشد و معامله‌گر سیستماتیک بازارهای مالی بین‌الملل، طراح استراتژی‌های پیشرفته معاملاتی و بنیان‌گذار اکوسیستم LikeTrader.

نوشته قبلی اندیکاتور MFI نوشته بعدی اندیکاتور CCI